መምርሒ ንዉሕሉል ኣጠቓቕማ መድሓኒታት

ባክተሪያ ከምኡዉን ቫይረሳት

ክልቲኦም ቫይረሳትን ከምኡውን ባክተሪያ ረክሲታት የስዕቡ፥ነገር ግን ኣንቲባዮቲክ ኣንፃር ባክተርያ ጥራይ ይሰርሕ።

ረክሲታት ቫይረስ፥

  • • እንኮላይ ሰዓል እኒፊሎንዛ፥ ረክሲ ጉሮሮ፥ ናይ ኣፍልቢ ሰዓል (ነድሪ ጉርጉማ)፥ ከምኡውን መብዛቲኡ ናይ ጎሮሮ ምዕጻዉ።
  • ብዙሕ ጊዜ ካብ ባክተሪያ ንላዕሊ ተመሓላለፍቲ እዮም። እንድሕር ድኣ ኣብቲ ስድራቤት ውሽጢ ካብ ሓደ ሰብ ንላዕሊ ተመሳሳሊ ሕማም ዘለዎ ሰብ ሃሊዩ፥ እዚ ናይ ቫይረስ ሕማም ክኸውን ይኽእል።
  • እዚ ልክዕ ከም ናይ ባክተርያ ረኽሲ ሕማም ክኸዉን ይኽእል።
  • ዝበዝሕ ጊዜ ኣብ 4-5 መዓልታት ውሽጢ ዝገድፍ ኮይኑ፥ ነገር ግን ምሉእ ብምሉእ ክሳብ ዝሓዊ ክሳብ ሰለስተ ሰሙናት ጊዜ ውሽጢ ኽወሰድ ይኽእል።

ናይ ባክተሪያ ረኽሲታት፥

  • ካብ ናይ ቫይረስ ረክሲታት ብዝወሓደ ልሙድ እዮም።
  • ከም ናይ ቫይረስ ረክሲታት ካብ ሓደ ሰብ ናብ ካልእ ሰብ ብቐሊሉ ኣይመሓላለፍን እዮም።
  • ልሙድ ኣብነታት ናይ ጎሮሮ ስተረፕ(streph) ከምኡውን ሓድ-ሓደ ናይ ሳንቡእ ኒሞንያ የጠቓሊል።

ናይ ኣንቲባዮቲክ ተቓዉሞ

ናይ ኣንቲባዮቲክ ዓቕሚ ተመላሲነት ንምግታእ፥ ናይ ኣንቲባዮቲክ መድሃኒት ብጥበብ ይጠቀሙ።

ምሕጻብ ኢድ

ዝርገሐ ረኽሲታት ንምቁራጽ ዝሓሸ መንገዲ ኢድ ምሕጻብ እዩ።

ረስኒ

ረስኒ ዝበዝሕ ግዘ ናይ ሰብነት ዋዒ የወስኽ እዚ ብምኽንያት ሕማም እዩ። ቀይሕ ሙቐት ከምኡዉን ድሩቕ ዝኾነ ቖርበት፥ ዋላ ካብ ትሽትሽ ንታሕቲ ናይ ረስኒ ምልክት እዩ።

መጠን ሙቐትካ ወይ ከኣ ናይ ዉላድካ ዋዒ ዓቐን ኣብቲ ዝዕቀነሉ ክፋል ኣካላት ዝተመርኮሰ እዩ።

ረስኒ፥

  • እቲ ሰብነትና ሕማም ንምውጋእ ይሕግዞ።
  • ብኽልቲኡ ኣብ ቫይረሳዊ ከምኡውን ባክተሪያዊ ረኽሲታት ከጋጥሙ ይኽእሉ።

ምሕደራ፥

  • ረስኒ እቲ ኣካል ሕማም ንምውጋእ ንክሕግዞ ዝጥቀሞ ናይ መከላኸሊ ኣገባብ እዩ። ረስኒ ብኽልቲኡ ብናይ ቫይረስ ከምኡውን ብባክተሪያ ረኽሲ ከጋጥም ይኽእል።
  • እንድሕር እቲ ረስኒ ዝተትሓዘ ሰብ ፅቡቅ ዘይተሰመዖ ኮይኑ ነቲ acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው(ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)።
  • ኣብ ግዘ ረሰኒ:ንባዕልካ ይኩን ንዉላድካ ከዝሕለካ ዝክእል ፍኩስ ዝበለ ክዳነ ግበር። ጠቅላላ ግን ከንቀጥቅጠካ የብሉን ። ምንቅጥቃጥ ንባዕሉ ብዙሕ ረስኒ ስለዝገብር:ናይ ገዛ ዓቀን ሙቀት 20 ድግሪ ሴንተገሬድ ወይ ከዓ ዝስማዕማዕ ዛሕሊ ክህለዎ ምግባር።
  • ብጣዕሚ ብዙሕ ዝሑል ፈሳሲ ስተ። ነብሲ ወከፍ ኣብ እተሓከሉ ነቲ ዉላድካ ዝሑል ፈሳሲ ወይ ከኣ ፈሳሲ ዓቕሚ ዘለዎ ነገራት ሃቦ።

እንድሕር ኣብ ዝኾነ ናይ ዕድመ ክሊ ውሽጢ ዝርከበ ዘበለ ሰብ ረስኒ ከምኡውን ምቅያር ቆርበት ሃሊዩዎ ከምኡውን ንፍዮ ኣብቲ ኣከባቢ እንተድኣ’ሎ ተራኸብ ምስ Health Link (ብ811 ኣብ Alberta ደውል) ብዝሓሸ መንገዲ ኣብቲ መስርሕ ምዕዶ/ምኽሪ ንምቕባል።

ጉንፋዕ ከምኡውን ዝነዚዕ ኣፍንጫ

ሰዓላት ብቫይረስ ዝመጹ እዮም። ብጠቅላላ 200 ዚኣክል በብዓይነቱ ሰዓል ዘምጽኡ ቫይረሳት ኣለዉ። ቆልዑ ዓመታዊ ካብ 8 ክሳብ 10 ጊዜ ሰዓል ክሕዞም ይኽእሉ። ዓበይቲ ናይ መከላኸሊ ዓቕሚ ኣንጻር እቶም ገሊኣቶም ቫይረሳት ስለዘማዕበሉ ብሰዓል ዝጥቕዕሉ እዋን ዉሑድ እዩ። ኣንቲባዮቲክስ ኣንጻር ናይ ሰዓል ቫይረሳት ኣይሰርሑን እዮም።

ምልክታት፥

  • ኣብ መጀመርያ፥ ናይ ርእሲ ቃንዛ፥ ረስኒ፥ ከምኡውን ዝነብዕ ኣዕንቲ ንካብ ኣፍንጫ ዚወጽእ ፈሳሲ ተኸቲሉ ፥ ናይ ጎሮሮ ደባን፥ ምህንጣስ ከምኡውን ሰዓል።
  • መጀመርታ ካብ ኣፍንጫ ዝወጽእ ፈሳሲ ንጽር እዩ ግን ጸኒሑ ናብ ረጒድ ብጫ ይልዉጥ ወይ ከኣ ቖጻል ይልውጥ።

መከላኸሊ፥

  • ሰዓል ከምጽእ ዝኽእል ቫይረሳት ካብ ምስፍሕፋሕ ንምግታእ እድካ ተሓጸብ።
  • ደቅኻ ኣእዳዎም ንክሕጸቡ ምሃሮም።

ምሕደራ፥

  • አብ ዝኮነ እዋን ብዙሕ ማይ/ፈሳሲ ምሰታይ።
  • እንድሕር እቲ ረስኒ ዝተትሓዘ ሰብ ዘይተመቸዮ ኮይኑ ነቲ acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው(ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)።
  • እንተድኣ ንስኻ ሰዓል ሃሊዩካ ወይ ከኣ ሰዓል ንዘለዎ ሰብ ትሕብሕብ ሃሊኻ ካልኦት ከይልከሙ ንምክልኻል ኩልግዘ ኣእዳዉካ ተሓጸብ።
  • ምከላኸሊ ወይ ከኣ ሰዓል ኣቺዶ ናይ ሕማም ምልክት ምጉዳል ዝሕግዝ እንትኸዉን ነገር ግን ናይ ሰዓል ንውሓት ግን ከሕጽር ኣይኽእልን እዩ።

መዘኻኸሪ፡ እዚኣቶም መድሓኒት ካብ ሽዱሽተ ዓመት ንታሕቲ ንዘለዉ ቖልዑ ወይ ከኣ ህጻናት ኣይቲሃቦም ኢኻ።

መዘኻኸሪ: ሕንዚ ከምኡውን ናይ ሰዓል ሽሮፕ ኸኣ መድሃኒት ረስኒ ዝንኪ ክህልዎ ይኽእል። ዓቐን ብጥንቓቐ ኣንቢብ ከምኡውን እምብዛ ካብቲ ዝድለ ንላዕሊ ንከይቲወስድ ምስቲ ክኢላ ኣፋዉስ ወይ ከኣ ዶክተር ብሓንሳብ ይዘራረቡ።

ፀረርታ ወይ ከዓ ድርቀት ኣፍንጫ ብፍላይ ንህፃናት ን ቆልዑትን ንምፍዋስ ማይን ጨዉን ዝተሓወሶ ዝነጥብ ተጠቀም እዚ ድማ ካብ መሸጢ መድሓኒት ወይ ከኣ ባዕልካ  ክተዳልዎ ትክእል፡፡

ኣብ ቤት ውሽጢ ዝተሰርሐ ናይ ጨው ማይ ጠብታ

ብሓንሳብ ምሕዋስ፥

  • 1 ኩባያ (240 ሚሊ ሊትሮ) ዝተጻረየ ማይ (ቡንባ ማይ ትጥቀሙ እንተድኣኾይንኹም፥ ን 1 ደቒቕ ኣፍልሓዮ ዝሑል ኽሳዕ ዚኸውን ክሳብ ዝሑል)
  • ½ ናይ ሻሂ ማንካ (2.5 ግ) ጨው
  • ½ ናይ ሻሂ ማንካ (2.5 ግ) ቤኪንግ ሶዳ

እቲ መፍትሒ ኣብ ጽሩይ ጥርሙዝ ምስ ጠብጠብታ ወይ ከኣ ብመጽመቒ ጠርሙዝ( ኣብ መደብር መድሓኒት ውሽጢ ዝረከብ እዩ) ብተወሳኺ ናይ ኣፍ ሲሪንጃ ምጥቃም ይኽእሉ። ኣብ ነበሲ ወከፍ 3ይ መዓልቲ ሓዱሽ ክዳሎ ኣለዎ።

ንምጥቓም

  • ኮፍ ኢሎም ርእሾም ንእሽተይ ንላዕሊ ቕንዕ የብሉዎ። ንታሕቲ ኣይቲደቅስ ነቲ ህድህድ ነዃል ጫፍ ጥርሙዝ ወይ ከኣ ንእሽተይ ድፍኢት ናብ ሓደ ኣፍንጫ ኣቐሚጦ። ብቐስ ኢሎም ነጠብጣብ ወይ ከኣ ውሑድ ናብቲ ኣፍንጫ የንጢቡ፡፡ ኣብቲ ካልእ ህድህድ ኣፍንጫ ብከምኡ ድገሞ፡፡ ድሕሪ ድረድሕሪ ነብሲ ወከፍ ምጥቃም ብጽሩይ ጨርቂ ወይ ከኣ ስፌት ምጽራግ፡፡

ኢንፊሉዌንዛ

ኢንፊሎወንዛ (ወይ ከኣ ሰዓል) ብቫይረስ ምኽንያት ዝመጽእ እዩ። ኢንፊሎወንዛ ዘለዎም ዓበይቲ ሰባት እቲ ምልክት ምስ ጅመሮም ካብ 3-5 መዓልታት ውሽጢ እቲ ቫይረስ ናብ ካልኦት ክመሓላለፍ ይኽእሉ። ኢንፊሎወንዛ ዘለዎም ቆልዑ እቲ ቫይረስ ናብ ካልኦት ሰባት ኣብ 7 መዓልቲ ዉሽጢ ምዝርጋሕ ይኽእሉ።

ምልክታት፥

  • ረስኒ/ቁሪቁሪ
  • ርእሲ ቃንዛ
  • ቃንዛ ናይ ጭዋዳ ወይ ኣካላት
  • ስምዒት ድኻም
  • ናይ ጉሮሮ ቃንዛ
  • ብዙሕ ፈሳሲ ብኣፍንጫ /ኣፍንጫ/ምህንጣስ
  • ምስዓል

መከላኸሊ፥

  • • ዓመታዊ ዝኾነ ናይ ፍሉ(ኢንፍለንዛ) ክታበት ይርከቡ።
  • ኢድኩም ተሓጸቡ ፥ ብፍላይ ምስ ዝሓመመ ሰብ ብሓንሳብ ምስጸናሕኹም። ዉላድኩም ኢድ ምሕጻብ ኣምሂሮዎ።
  • ክትስዕሉ ወይ ክትህንጥሱ እንተለኹም ንኣፍኩምን ኣፍንጫኹምን መሸፈኒ ተጠቐሙ።
  • ወድኹም ጽቡቕ ናይ መተንፈሲ ባህሪ ንክጥቀም ኣምሂሩዎ።

ምሕደራ፥

  • ከም ማይ ዝበለ እኹል ፈሳሲ ሰተዩ።
  • እኹል ዕረፍቲ ርኸቡ ወይ ከኣ ወድኹም ብዙሕ ዕረፍቲ ክረክብ ይግበሩ። ፈለማ ኣብቲ ውሑድ ናይ ሕማም ሰምዒት ኣብ ውሽጢ ገዛ ምጽናሕ ወይ ከኣ ወድኹም ናብ ካልኦት ከመሓላልፍ ንምግታእ ኣብ ቤት ውሽጢ ክጸንሕ ምግባር።
  • ረስኒ፥ ርእሲ ቃንዛ ከምኡውን ምሕኻኽ ሰብነት ሃሊዩ ኮይኑ ነቲ acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው(ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)።

ኢንፉለንዛ(ፍሉ)ዝበዝሕ ግዘ ኣብ ወርሒ ሕዳር ወይ ታሕሳስ ጀሚሩ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ወይ ጉንበት ክዉድእ ይክእል ። ሓደ ሓደ ግዘ ፍሉ ናብ ኒሞኒያ ክምዕብል ይክእል ።

ናይ ሶርኖ ረኽሲ

ሶርኖታት ብኣፍንጫ ብይዒንቲ ኣብ ዙርያ ኣየር ዚመልአ ቦታታት እዮም። ሕማም ነድሪ ሶርኖ የጋጥም ኣብ ሶርኖ ውሽጢ ፈሳሲ ተዋሂሊሉ።

ነድሪ ሕማም ሶርኖ ዝበዝሕ ጊዜ ብድሕሪ ዛሕሊ ዘጋጥም ኮይኑ ግን ናብ ባክተሪያዊ ንድሪ ሶርኖ ኣየምሪሕን እዩ። ናይ ሳይኑሳይቲስ ምልክታት ካብ ናይ ዛሕሊ ብጣዕሚ ዝበኣሰ ኮይኑ ኣብ ግዘ ዛሕሊ ዝነዉሐ ግዘ ይፀንሑ።

መዘኻኸሪ: እንድሕር ድኣ ምልክታት ብናይ ጎሮሮ ደባን ከምኡውን/ወይ ከኣ ሰኣል ጎዳኢ ካብ ኮኑ ጉንፋዕ ወይ ሰዓል ከምኡውን/ወይ ከኣ ን/ወይ ኢንፊሎወንዛ ይርኣዩ።

ምልክታት፥

  • • ናይ ገጽ ቓንዛ ወይ ከኣ ድፍኢት፥ ናይ ርእሲ ቃንዛ፥ ስነ-ኣስናን ቃንዛ፥ ስምዒት ድኻም፥ ሰኣል፥ ረስኒ።
  • ኣፍንጫ ብብጫ ወይ ቆፃል ፈሳሲ ካብ 10 መዓልቲ ንላዕሊ ምስዕፆ ኣንቲባዮቲክ ከደልዮ ይክእል።

ምሕደራ፥

  • ንቓንዛን ረስኒን ነቲ acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው የድሊ (ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)፡፡
  • ንህጻናት፥ ጨው ዘሎዎ ነጠብጣብ ወይ ከኣ ናይ ፕላስቲክ መራኽብ ብኣፍንጫ ዚወጽእ ፈሳሲ ቐስ ብቐስ እቲ ዋሕዚ ንምዕጋስ ንምሕጋዝ (ኣብ ገጽ 9 ዘሎ ናይ ዛሕሊ/ነዝዒ ኣፍንጫ ይርኣዩ); ንዓበይቲ፥ ጨዉን ማይን ወይ ሳላይን (ዲ ኮንጀስታነት) ዝበለጸ ውጽኢታዊ እዩ።
  • • ፈውሲ መፅረዪ እኩበ ፈሳሲ ኣብ ኣፍንጫ ምዕባስ ከዐግሱ ይኽእሉ ነገር ግን ናይ ቓንዛ ዕድመ ከሕጽሩ ኣይክእሉን እዮም።

መዘኻኸሪ: እዚኣቶም ምህርቲ ካብ ሽዱሽተ ዓመት ንታሕቲ ዝበሉ ቖልዑ ወይ ከኣ ህጻናት ክትሂቦም የብልካን።

መዘኻኸሪ: ድኮግስታንትስ ምናልባት ረስኒ ዝንኪ መድሓኒትነት ክሂልዎም ይኽእል እዩ። ዝውሰድ ዓቐን ብጥንቓቐ ኣንቢብ ከምኡውን ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ከይትወስድ ምስቲ ክኢላ ኣፋዉስ ወይ ከኣ ዶክተር ብሓንሳብ ይዘራረቡ።

ባክተሪያ ከምኡውን ቫይረሳት ነዲሪ ሶርኖ ከምጽኡ ይኽእሉ እዮም

(ቫይረሳት ክሳብ 200 ጊዜ ዝበለጸ ልሙድ እዮም)።

ብሰዓል ዝትዓጽወ ጎሮሮ

ናይ ጎሮሮ ምዕጻው ብዙሕ ጊዜ ምስ ሰዓል ወይ ጉንፋዕ ብሓንሳብ ሓቢሮም ይመጽእ። መብዛሕትኦም ናይ ጎሮሮ መዕጸዉቲ ብቫይረስ ዝመጹ እዮም። እቲ ኣንቲባዮቲክ ብቫይረስ ምኽንያት ንዝመጽእ ናይ ጎሮሮ ምዕጻዉ ኣይሕግዝን እዩ።

ሓድ-ሓደ ናይ ጎሮሮ ምዕጻዋት ብ Streptococcus ባክተሪያ ዝመጹ እዮም። ናይ ጎሮሮ ምዕጻው ናይ ኣፍንጫ ዝርውርው፥ ምስዓል፥ ምልሕታት ድምጺ፥ነድሪ መራኽቦ ግልባሽ ወይ ከኣ ተቕማጥ ብሓንሳብ ሓቢሮም ዝመጹ ተኾነ ምናልባት እቲ ምኽንያት ቫይረስ ከምኡውን ናይ ጉሮሮ ምዕባስ ክኸውን ኣይክእልን።

ረክሲ ጉሮሮ ብምዕዛብ ጥራይ ስትራብ (strep) ባእንድሕር እቲ ናይ ጎሮሮ ምድባን ናይ ሰዓል ኣካል ኮይኑ፥ እዚ ብቫይረስ ዝመጽእ ከምኡውን ናይ ጎሮሮ ናሙና ዘየድልይ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ናይ ሕማም ሰዓል ምልክታት እንተድኣ ዘይሃሊዮምካ፥ እቲ ናይ ጎሮሮ ምድባን ወይ ምዕጻው ብባክተሪያ ወይ ከኣ ብቫይረስ ምኽንያት ዝተረኸበ ምኻኑ ንምርኣይ ፥ እቲ ዶክተር ናይ ጎሮሮ መርመራ ክወስድ ይኽእል። እቲ ናይ መርመራ ውጽኢት ኣብ 48 ሰዓታት ውሽጢ ድሉው እዩ።

  • እንድሕር ድኣ እቲ ናይ መርመራ ውጽኢት ኣሉታዊ ኾይኑ፥ እቲ ናይ ጎሮሮ ደባን ብቫይረስ ምኽንያት ዝመጸ ክኸውን ስለዝኽእል እቲ ኣንቲባዮቲክ ኣይክሰርሕን እዩ።
  • እንድሕር ድኣ እቲ ናይ መርመራ ውጽኢት ኣወንታዊ ኾይኑ፥ እቲ ዶክተር ኣንቲባዮቲክ ንምእዛዝ ምውሳን ይኽእል።
  • ካልኦት ናይ ቤተሰብ ኣባላት ንሳቶም ክሳብ ዘይሓመሙ መርመራ ምግባር ኣየድልዮምን እዩ።

ምሕደራ፥

  • ከም ማይ ዝበለ እኹል ፈሳሲ ሰተዩ።
  • ነቲ ቓንዛን ረስኒን acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው የድሊ(ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)።
  • ዕድሚኦም ሽድሽተ ዓመትን ካብኡ ንላዕሊ ዝኾኑ ህጻናት ከምኡውን ዓበይቲ ዝኾኑ ህጻናት፥ ኣብ ጉሮሮ ንዝርአ ምልክት ሕማም ሽኮረያ ናይ ቃንዛ ምልክታት ከዐግሱ ይኽእሉ።
    መዘኻኸሪ: ንኣሽቱ ህጻውንቲ ናይ መሕነቕቲ ሓደጋ ምኽንያት ከስዕብ ስለዝኽእል ኣይወሃብን።
  • ንዓበይቲ ቆልዑን ሰባትን፥ ምስ ጨው ዘለዎ ማይ ምጉድጓድ እቲ ጎሮሮ ብዝበለጸ ጽቡቕ ክስመዖ ይገብር። ½ ናይ ሽሂ ማንካ ጨው ምስ 1 ኩባያ (250 ሚሊ ሊትሮ) ዉዑይ ማይ ብሓንሳብ ምሕዋስ። ን 10 ሴከንድ ምጉድጓድ ኣብ መዓልቲ ካብ4-5 ጊዜ ዝስራሕ ይኽእል።
  • ንስኹም ወይ ከኣ ወድኹም ጽቡቕ ስምዒት ክስመዐኩም እንተሎ ናብ ስሩዕ ምንቅስቓስ ክምለሱ ይኽእሉ።

ቓንዛ እዝኒ

እቲ ኡስታቺያን ቱቦ ማእከላይ እዝኒ ከምኡውን ነቲ ናይ ጎሮሮ ድሕሪት ዘራኽብ እዩ ። እዚ ቱቦ ኣብ ኣናእሽቱ ህጻናት ጸቢብ ብምዃኑ ብፍላይ ኣብ ሰዓል ግዘ እዚ ክዕጾ ይኽእል እዩ። እዚ ምዕባስ ናብ ኢንፈክሽን ክመርሕ ይኽእል።

70-80% ናይ እዝኒ ቃንዛ ዘለዎም ቆልዑ ብዘይ ኣንቲባዮቲክ ከምዝሐሾም ምስትውዓል ኣድላይ እዩ። ሓድ-ሓደ ናይ እዝኒ ኢንፈክሽን ብቫይረስ ምኽንያት ዝመጹ ኽኾኑ እንከለዉ ከምኡውን ሓደ ሓደ ብባክተርያዊ ምኽንያት እዮም ዝመጹ። ብትዕግስቲ ምሕላው እቲ ዶክተር ክመኽሮ ዝኽእል ተመራጺ ምክንያታዊ ኣቀራርባ እዩ።

ምልክታት፥

  • ረስኒ
  • ናይ እዝኒ ቓንዛ
  • ቁጥዐ

መከላኸሊ፥

  • ብተኸታታሊ ኢድካ ምሕጻብ ከምኡዉን ንዉላድካ ብዛዕባ ምሕጻብ ኢድ ምምሃር ፥ መብዛሕትኦም ናይ እዝኒ ረኽሲ ድሕሪ ሰዓል ዘጋጥም ስለዝኾነ።
  • ንዉላድኩም ካብ ጥቃ ሽጋራ ዝሰተየ ወይ ዘትክኩ ሰባት ምርሓቅ።
  • ንዉላደኩም ደቂሱ ከሎ ማይ ክሰቲ ኢልካ ጥርሙዝ ዘይምሃብ።

ምሕደራ፥

  • ነቲ ቓንዛን ረስኒን acetaminophen ወይ ከኣ ibuprofen ምጥቓም ኣብ ግምት ምእታው የድሊ(ብመሰረት እቲ ጥቕሉል መምርሒ)።
  • ዘሙዉቕ ዓለባ ኣብ ደጋዊ ክፍሊ እቲ እዝኒ ምቕማጥ።
  • Antihistamines ከምኡውን decongestants ንናይ እዝኒ ኢንፈክሽን ኣይሕግዙን እዮም።
  • ብሓድ-ሓደ ኩነታት እቲ ዶክተር ናይ ወድኹም እዝኒ መርመራ ድሕሪ ምክያድ መድሓኒት ኣንቲባዮቲክ ክእዝዝ ይኽእል።
  • ብምኽንያት ስግኣታት ተቓዉሞ መድሓኒት ኣንቲባዮቲክ፥ ንነዊሕ ጊዜ ብተደገጋሚ እዋናት ረኽሲ እዝኒ ንምግታእ ናይ ኣንቲባዮቲክ መድሃኒት ምሃብ ኣይምከርን እዩ።

ሰዓል

መብዛሕትኡ ግዜ ሰዓል ኣብ ዓበይቲ ከምኡዉን ኣብ ህጻናት ብቫይረስ ዝመጽእ ናይ ስርዓተ ምትንፋስ ረኽሲ እዩ (ኣብ ታሕቲ ዘሎውን ካርታ ይርኣዩ)። ኣንቲባዮቲክ ንሰዓል ኣብ ረብሓ ዝዉዕል ክኸውን ዘለዎ፥ እቲ ሕሙም ብባክተሪያ ዝመጸ ኒሞኒያ እንተሃሊዩዎ ወይ ከኣ ብዉጺኢት መርመራ ኣወንታ እንተኾይኑ ጥራይ እዩ (ተኽተኽታ ሰዓል)።

ምልክታት፥

  • ረስኒ፥ ሰዓል ከምኡውን ናይ ኣፍልቢ ቃንዛ።
  • ብጫ ወይ ከኣ ቖጻል ዝኾነ ደቂቕ ፍልልይ ፈሳሲ ምዉጻእ። እዚ ማለት ናይ ባክተሪያዊ ሕማም ረኽሲ እዩ ማለት ኣይኮነን።
  • ድምፂ ምስትንፋስ ምቅያር / ሙዚቃዊ ድምጺ/ ከጋጥም ይኽእል።
    መዘኻኸሪ: ብቫይረስ ነድሪ ጉርጉማ እንተጋጥም፥ 45 ሚእታዊ ካብ 2 ሰሙናት ንድሓር ከይተረፈ ይስዕሉ። 25 ሚእታዊ ሰባት ካብ 3 ሰሙን ንድሓር ይስዕሉ።

ሕማም

ቦታ

ጉጅለ ዕድመ

መበገሲ

ዋዒ ላንቃ

ኣውታር ድምጺ

ዓበይቲ ህጻናት/ባፅሕ

ቫይረስ

ኪኽኪኽታ

ኣውታር-ድምጺ ከምኡውን ናይ ንፋስ ቱቦ

ኣባጽሕ ህጻናት

ቫይረስ

ኩሩፕ ብሮንኮላይትሰ1

መተንፈሲ ቱቦታት (ዓብዪ)

ዓበይቲ ህጻናት/ ዓበቲይ

ቫይረስ

ብሮንኪዮሊቲስ

መተንፈሲ ቱቦ (ንእሽተይ)

ናጽላታት

ቫይረስ

ኒሞኒያ

ናይ ኣየር ከርጢት

ንኩሉ ዕደመ

ባክተሪያ ወይ ቫይረስ

ናይ ተኽተኽታ ሰዓል

ካብ ኣፍንጨ ክሳብ ሳምባ

ዝኾነ ዕድመ

ባክተሪያ

1 ንነዊሕ ጊዜ ናይ ሳንቡእ ሕማም ዘለዎም ሕሙማት ሓድ-ሓደ ጊዜ ብሮንካይትስ ክረኽቦም እንከሎ ናይ ባክተሪያ ረኽሲ የጋጥሞም።

ምሕደራ፥

  • • ከም ማይ ዝበለ እኹል ፈሳሲ ስተዩ።
  • ሰኣል መዐገሲ መድሕእኒታት ብዕድመ ልዕል ንዝበለ ህጻናትን ዓበይትን ክሕግዞም ይኽእል።
    መዘኻኸሪ: እዚኣቶም መድሓኒታት ካብ ሽዱሽተ ዓመት ንታሕቲ ንዘለዉ ቖልዑ ወይ ከኣ ህጻናት ኣይቲሃቡዎም።
    መዘኻኸሪ: ናይ ሰዓል ሽሮፓ ረስኒ ናይ ምንካይ መድሓኒትነት ክህልዎ ይኽእል። ነቲ ሓበሬታ ብጥንቓቐ ንምባብ ከምኡውን ካብቲ ዝድለ ንላዕሊ ንዘይምዉሳድ ምስቲ ክኢላ ወይ ከኣ ዶክተር ብሓንሳብ ይዘራረቡ።
  • ልሙድ ናይ ሰዓል ጠብታ ወይ ከኣ ሃረም ብዕድመ ልዕል ንዝበሉ ህጻናት ምኡውን ዓበይቲ ክሕግዞም ይኽእሉ። ፀረ ባክተርያ ዘለዎ ናይ ሰዓል መዐገሲ ምጥቃም ኣይግባእን ። ምልምማድ ፀረ መድሓኒት ከስዕብ ስለዝክእል።
    መዘኸኸሪ: ናይ ሰዓል ጠብታ ካብ ሽዱሽተ ዓመት ንዝነኣሰ ህጻናት ናይ ምሕናቕ ሓደጋ ከየጋጥም ምእንታ ክወሃብ የብሉን።
  • ብኣጋጣሚ ብባክተርያዊ ዝተረኸበ ኒሞኒያ ንምምርማር ናይ ኣፍ-ልቢ ራጅ ዳህሳሳዊ መርመራ ይምከር። ሓንሳብ እቲ መርመራ ምስተፈጸመ፥ ብልሙድ እቲ ኣንቲባዮቲክ ይእዘዝ።

ብናይ ሕክምና ክኢላ ክርኣዩ ዘለዎም ከቢድ/ኣድካሚ ምልክታት

እዚኣቶም ምልክታት ናይ ዶክተር ወይ ከኣ ናይ ነርስ ጠባይ ኣቓልቦ የድሊዮም እዩ።

ረስኒ፥

  • እንድሕር ካብ 3 ወርሒ ንታሕቲ ዝኾነ ቆልዓ ረስኒ ሃሊዩዎ ኾይኑ፥ ሽዑ ንሽዑ ክርኣዩ ኣለዎም።
  • ኣብ ዝኾነ ዕድመ ዝርከብ ቆልዓ ረስኒን ቃንዛ ዝስመዖ ከምኡዉን ጽቡቕ እንተዘይመሲሉ እንተኾነ፥ ሽዑ ንሽዑ ክርአ ክኽእል ኣለዎ።
  • ኣብ ዝኾነ ዕድመ ዝርከብ ዘበለ ሓደ ቆልዓ ካብ 3 መዓልታት ንላዕሊ ረስኒ እንተድኣሃሊዩዎ ኣብ 24 ሰዓት ውሽጢ ዝርአ ክኸውን ኣለዎ።

ናይ እዝኒ ቓንዛ፥

ሓደ ቆልዓ ናይ እዝኒ እንተድኣ ሃሊዩዎ ንሓኪም ኣርኢዮ ከምኡውን፥

  • ቃንዛ ብተወሳኺ ዝለዓለ ረስኒ ኣለዎ ፥ ወይ ከኣ
  • ጽቡቕ ዘይለዉ እንተመሲሎም; ወይ ከኣ
  • ኣብ ድሕሪ እዝኒ ምቕያሕ ወይ ከኣ ሕበጥ እንተድኣ ኣለዎም፤ ወይ ከኣ
  • ኣእዛኖም ናብ ኣብ ቅድሚት እንተዘንቢሉ፤ ወይ ከኣ
  • እቲ acetaminophen/ibuprofen ተጠቂሙ ከሎ እቲ ምልክታት ካብ 24 ሰዓት ንላዕሊ ምሰዝፀንሕ።

ብሕማም ወይ ከኣ ብኻልእ ቃንዛ ዝጥቀዑ ዓበይቲ ናይ ሕማም ምልክታት ወይ ከኣ ብጣዕሚ ከቢድ/ኣድካሚ ዝራኣዮም ተኾነ ነቲ ናቶም ሓኪም ዝኾነ ዶክተር ኾነ ነርስ ከማኽሩ ኣለዎም።

ኣብ Alberta ንጥዕና መስመር ብ (811) ክትድዉሉ ትኽእሉ፥ እንተድኣ ንስኹም ምዕዶ/ምኽሪ ምርካብ እንተድኣ ደሊኩም ወይ ከኣ ዝሓሸ ነገር እንታይ ከምዝኮነ ርግጸኛ እንተዘይኮይንኹም።

ኣብቆልዑ ንዝርአ ናይ ጥዕና መሰናኽላት ተግባራዊ ምዕዶ/ምኽሪ ንምሃብ ይርኣዩ ahs.ca/heal የንቢቡ፥ ምንጪ ሓበሬታ ንህዝቢ ብሆስፒታል ህጻናት Stollery ዝተሓለወ።

ህጹጽ ናይ ጥዕና ምልክታት

ንስኹም ወይ ከኣ ንስኹም እንተላዕሉዎ ዝኾነ ሰብ ነዘን ምልክታት እንተድኣ ኣርእዩ፥ በጃኹም ሽዑ ንሽዑ ሕክምናዊ ሓገዝ ርኸቡ።

ረስኒ፥

ቀልጥፍካ ሕክምናዊ ሓገዝ ይድለዩ፥

  • ኣብ ዝኮነ ዕደመ ዝርከብ ሰብ ረስኒ ከምኡ ድማ ቁጥዐ ወይ ምዝሕታል ( ካብ ድቃስ ቀልጢፉ ዘይበራበር ) ተመላላሲ ተደጋጋሚ ምድራቅ ናይ ክሳድ ከምኡ ደማ ምቅያሕ ወይ ዕንፊራር ናይ ቆረበት ጠዊቅካ ዘይጠፊእ ምስዝከዉን (ዝተላሕደደ ዝመስል)።

ምትንፋስ፥

ቀልጥፍካ ሕክምናዊ ሓገዝ ይድለዩ፥

  • ኣብ ዝኾነ ዕድመ ዝርከብ ዝሓመመ ሰብ ንምስትንፋስ ዘጸግም ኣለዎ (እዚ ንድርቀት ኣፍንጫ ዝመጸ ኣይኮነን)።
  • ኣተናፊሳ ናይቲ ዝሓመመ ሰብ ካብቲ ንቡር ኣዚዩ ዝቀልጠፈ ወይ ዝደንጎየ ምስዝከዉን ወይ ኣብ ከንፈሩ ኢዱ ኣእጋሩ ናብ ደባን ሰማያዊ ምሰዘቀየር።

ኣጠቓላሊ ኩነታት፥

ቀልጥፍካ ሕክምናዊ ሓገዝ ይድለዩ፥

  • ኣብ ዝኮነ ክሊ ዕድመ ዝርከብ ዝሓመመ ሰብ ናይ ምዝሕታል ምልክት ዘለዎ ናይ ኣእምሮ ምድንጋር ዘለዎ ከምኡ ድማ ቁጡዕ ብርቱዕ ቃንዛ ርእሲ ዘይመሓየሽ ምድራቅ ናይ ክሳድ ዝማህመነ ወይ ዝፋሕሽወ ቆርበት ከምኡ ዉን ዙሕል ቆረበት ዘለዎ።
  • እቲ ዝሓመመ ሰብ ምልክት ፅምኣት ኣካላት ከም ድርቂ ቆርበት: ደረቅ ኣፍ ወይ ከንፈር: ዝቆርቆረ ዓይኒ ዉሑደ ሽንቲ ከምኡዉን ዝዓመቆ ሽኪና ርእሲ ምስ ዝህልዎ።

ካልኦት ቅልጡፍ ሕክምናዊ ምክትታል ንምርካብ ዝሓቱ ካልኦት ምኽንያታት ነዞም ዝስዕቡ የጠቓሊል፥

  • እንድሕር እቲ ዝሓመመ ሰብ ናይ ምውሓጥ ጸገም ወይ ከኣ ብዙሕ ልዛይ ሃሊዩዎ።
  • እንድሕር እቲ ኣብ ዝኾነ ዕድመ ዘሎ ዝሓመመ ሰብ ዓላቕ፥ ምንቅስቓስ ዘይክኣል ወይ ከኣ ምንፍርፋር ሽግር ሃሊዩዎ።

እዚ ሓበሬታ ከም መጠቐሲ ጥራይ እዩ ተዋሂቡ፡፡ ኣብ ዝኾነ ጊዜ፥ ዶክተር፥ ነርስ፥ ወይ ከኣ ሓጋዚ ነርስ ብሓንሳብ ንምዝርራብ ዘድለየካ ምዃኑ ንምርግጋጽ ናይ ባዕልኻ ፍልጠት ከምኡዉን ዉሳነ ምጥቃም ኣለካ።

ኣብ Alberta ናይ ጥዕና መስመር ብ (811) ክትድዉሉ ትኽእሉ፥ እንተድኣ ንስኹምምዕዶ/ምኽሪ ምርካብ እንተድኣ ደሊኩም ወይ ከኣ ዝሓሸ ነገር እንታይ ከምዝኮነ ርግጸኛ እንተዘይኮይንኹም።

ናይ ኣንቲባዮቲክ ተቓዉሞ

ምልማድ ፀረ ጀረሚታት መድሓኒት እንታይ ማለት እዩ?

  • ዝኾነ ዓይነት ኣንቲባዮቲክ ምጥቓም ንሓቀኛ ወይ ከኣ ንዝተሰሓሐተ ምኽንያታት፡ ናብ ኣንቲባዮቲክ ተቓዉሞ ክመሪሕ ይኽእል። ምባዕባለ ተቓዉሞ ኣንቲባዮቲከ ዓቕሚ ንምግታእ ኣንቲባዮቲክ ኣብ ዝድልየሉ ጥራይ ኣብ ረብሓ ዝዉዕል ክኸውን ኣለዎ።
  • ናይ ኣንቲባዮቲክ ተቓዉሞ መድሃኒት ዋላ እቲ ኣንቲባዮቲክ ኣብ ዝህልወሉ ጊዘ ባክተሪያታት ክነብሩን ክባዝሑን መከላከሊ ኣገባብ እዩ። ተመላስነት ከማዕብሉ ተኽእሎ ዘለዎም ባክተሪያ ሐደ-ሓደ ግዘ “ተበለፅቲ ባልዓት” ተባሂሎም ይጽውዑ።
  • ባክተሪያ ናይ ኣንቲባዮቲክ ተቓዉሞ መድሃኒት ኣብ ዝሃለዎ ግዘ ዠ ቅድሚኡ ዝሰርሕ ዝነበረ ኣንቲባዮትክ ካብኡ ንድሓር ኣይሰርሕን።
  • ብኣንቲባዮቲክ ዝቓወሙ ባክተርያ ዝመጽእ ሐማም ረኽሲ ንምሕካሞም ኣጸጋሚ እዮም። እዚ ንነዊሕ ጊዜ ዝጸንሕ ቃንዛ ከስዕብ ከምኡ ክኣ ሞት ከስዕብ ይኽእል።
  • ዘክር- እቲ ባክተሪያ ምልምማድ ኣማዕቢሉ – ንስኻ ኣይኮነን! ካልእ ተሪፉ ፈጺሙ ኣንቲባዮትክ መድሃኒት ወሲዱ ዘይፈልጥ ብጣዕሚ ወናኒ ምሉእ ጥዕና ዘለዎም ሰባት እንተኾነውን እዉን ብካልኦት ኣንቲባዮቲኽ ተቓወምቲ ዝኾነ ባክተርያ ንረኽሲ ክቓላዑ ይኽእሉ።

ኣንቲባዮቲክስ ኣይሕግዙን እዮም ብቫይረስ ንዝመጹ ረኽሲታት ከም ዛሕሊ፥ኢንፍሉንዛ ከምኡዉን ብሮንካይትስ (ናይ ደረት ቑሪ). ነዞም ረኽሲታት ኣንቲባዮቲክ ምጥቓም ናብ ተቓዉሞ ኣንቲባዮቲክ ከምርሕ ይኽእል።

እንታይ ኢኻ ክትገብር ዘለካ?

  • ንስኹም ወይ ከኣ ወድኹም ቑሪ ወይ ከኣ ሰኣል ክህልዎ እንከሎ ኣንቲባዮቲክ ንምርካብ ኣይቲፀበ። መብዛሕቲኦም እዚኣቶም ረኽሲታት ብቫይረሳት ዝመጹ እዮም ረክሲ ኣንቲባዮቲክ ክሕግዞም ኣይክእልን እዩ።
  • ናትካ ኢንፈክሽን ቫይረሳዊ ወይ ከኣ ባክተርያዊ ዝተረኽበ ከምዝኮነ ከምኡውን ኣንቲባዮቲክ ዘድልየካ ተኾነ ምስቲ ዶክተር ብሓንሳብ ተዘራርረብ።
  • ንስኹም (ወይ ከኣ ወድኹም) ናይ ቑሪ ምልክታት፥ ሰኣል ወይ ከኣ ናይ ጎሮሮ ደባን ኣብ ዝሃለወኩም ግዘ ትዕግስቲ ይሃሊኹም። መብዛሕትኦም ናይ ቫይረስ ሕማማት ካብ ቅድሚ ምሕያሽ ካብ 4-5 መዓልታት ክውስድ ከምኡውን ምሉእ ብምሉእ ንምሕዋይ እስካብ 3 ሰሙናት ይወስዱ እዮም።
  • ኣብ ቑሪ ወይ ከኣ ፍሉ እዋን ፥ ካብ ሕማም ንምክልኻል ኩልግዜ ኢድካ ተሓጸብ። ናትና ዝርዝር ናይ ኢድ ኣተሓጻጽባ ምዕዶ/ምኽሪ ኣብቲ ዝመጽእ ዘሎ ገጽ ይርኣዩ።

ዉግእ ኣወግድ ኢኻ ምስ ልዕለ ተቓዉሞ ትዃን፡፡ ኣንቲባዮቲክ ብዉሕሉል ኣገባብ ተጠቐም!

ምሕጻብ ኢድ

ናይ ረኽሲታት ምስፍሕፋሕ ንምቁራጽ ዝበለፀ መንገዲ ኢድ ምሕጻብ እዩ።

80 ሚእታዊ ልሙድ ሕማም ብየእዳዎም ክመሓላለፍ ይኽእል።

መዓዝ ኢኻ ኢድካ ክትሕጸብ ዘለካ፥

  • ቕድሚ ምግቢ
  • ቕድሚ፥ ከምኡዉን ድሕሪ ምግቢ ምድላው
  • ቕድሚ ጡብ ምጥባው
  • ድሕሪ ምጥቓም ሽንቲ ቤት ወይ ከኣ ቆልዓ መጸራረይ ቤት ክጥቀም ድሕሪ ምሕጋዝና
  • ቕድሚ ወይ ከኣ ድሕሪ ዳይፐር ምቕያር ወይ ንኣንእስትዮ ናይ ጽሬት መሳርሕታት ምቕያር
  • ኣፍንጫኻ ድሕሪ ምጽራይ ወይ ከኣ ኣፍንጫ ህጻን ድሕሪ ምፅራይ
  • ምስ ካልኦት ብሓንሳብ ዝተጠቐምካሎም ነገራት ድሕሪ ምሓዝ
  • ናይ መነፀር ዓይኒ ቕድሚ ምእታው ወይ ከኣ ምውጋድ
  • ቅድሚን ድሕሪን ዝሓመመ ሰብ ምሕብሓብኻ
  • ድሕሪ እንስሳ ምትንካይ ወይ ከኣ ምንክብኻብ ወይ ከኣ ናይ እንስሳ ቀልቀል ምፅራይ
  • ቕድሚን ድሕሪን ምጉጽጓጽ ስኒኻ

ኣእዳዉ ከመይ ይሕጸቡ፥

  1. ሳሙናን ማይን ተጠቐም። ብማይ ጥራይ ምሕጻብ ካብ ተሃዋሲያን ናጻ ክትከዉን ኣይገብርን።
  2. ኢድካ ኣተርክሶ።
  3. ጽሩይ ሳሙና ግበረሉ። ጸረ-ባክተሪያ ዝኾነ ሳሙና ከይቲጥቀም።
  4. ኣእዳዉካ እንተወሓደ ን 20 ሰከንድ ኣማዝዎ (ወይ ከኣ ክሳብ ዝለቲት ጊዜ ይወስዱ ሞለጭለጭ፥ ሞለጭለጭ ፥ንእሽተይ ኮኮብ )። የእዳው እንኮላይ ብኣጻብዕቲኻ፥ መይዳ ኢድካ፥ ኣብ መንጎ ኣጻብዕትኻ፥ ኣብ ሕቖ ኢድካ፥ ድሕሪት ኢድ፥ ጎምቦ ኢድ፥ኣንፊ ጻት ከምኡውን ብኢድ ውሽጢ እንኮላይ ኩሉ ኣካላት ጽፍሪ።
  5. ን 10 ሰከንድ ዝኣክል ኢድካ ማይ ኣፈስሰሉ።
  6. ብጽሩይ ሽጋማኖ ኣእዳዉካ ብዝግባእ ኣነቅፆ።

እንታይ ክትገብር ኣለካ፥

  • ሓካይም ሓኪም ኣስናን ፥ነርሲታት ከምኡውን ትራፒስቲስትስ ንዓኻ ወይ ከኣ ንዉላድካ ቅድሚ መርመራ ምክያዶም ኣእዳዎም ክሕጸቡ።
  • ኣብቲ ናይ ዉላድካ ቤት ትምህርቲ ከምኡውን ኣብቲ ናትካ ናይ ስራሕ ቦታ ጽሩይ ሳምና ምህላዉ ኣረጋግጽ።
  • ናይ ቆልዑ መእለዪ ቦታ ንዓበይትን ኣናእሽተይን መሕፀቢ ኢድ ከም ዘሎ ምርግጋፅ።
  • ጽሩይ ሳሙና ተጠቐም። ጽሩይ ሳምና ከም ጸረ-ባክተሪያታት ሳምና ይሰርሕ። ጸረ-ባክተሪያ ሳምና ናብ ባክተሪያ ምልምማድ ከማዕብል ትኽእሎ ሰለዘለዎ ከምኡውን ካብ ጽሩይ ሳምና ዝበለጸ ውጽኢታዊ ኣይኮነን።
  • ብኣብነት ኣሰኒካ መሃር

Share the Guide

Facebook
Twitter
Email
WhatsApp